Bạn đòi được gì và đòi thế nào
Chuyến bay trễ, huỷ hay quá tải chỗ
EU261: 250 € cho chuyến dưới 1.500 km; 400 € cho 1.500–3.500 km và chuyến nội khối EU trên 1.500 km; 600 € cho trên 3.500 km (300 € nếu trễ 3–4 giờ).
UK261: 220, 350 và 520 £ cho cùng các mức khoảng cách (260 £ nếu trễ 3–4 giờ trên chuyến dài).
Canada (APPR), hãng lớn: 400 đô la Canada nếu trễ 3–6 giờ, 700 nếu 6–9 giờ, 1.000 nếu từ 9 giờ; hãng nhỏ: 125, 250 và 500.
Bị từ chối lên máy bay: 900 đô la Canada nếu trễ dưới 6 giờ, 1.800 nếu 6–9 giờ, 2.400 nếu từ 9 giờ.
Bị từ chối lên máy bay ngoài ý muốn: 200% giá vé một chiều (tối đa 1.075 $) nếu tới nơi trễ 1–2 giờ (1–4 giờ với chuyến quốc tế), 400% (tối đa 2.150 $) nếu lâu hơn.
EU và lân cận (EU261)
- Bồi thường được chi trả nếu bạn tới nơi trễ từ 3 giờ, chuyến bay bị huỷ dưới 14 ngày trước ngày đi, hay bạn bị từ chối lên máy bay — trừ khi hãng chứng minh có hoàn cảnh bất thường.
- Dù lý do là gì, hãng vẫn phải cho bạn chọn hoàn tiền hay bay chuyến khác, cộng bữa ăn và khách sạn trong lúc chờ.
Mỗi nước tự đặt — thường là vài năm. Hãy khiếu nại sớm, khi bạn còn thẻ lên máy bay.
Anh (UK261)
- Quy định như EU nhưng bằng bảng Anh: bồi thường cho trễ từ 3 giờ, huỷ muộn và quá tải chỗ — trừ khi có lý do bất thường.
- Hãng cũng phải cho bạn chọn hoàn tiền hay bay chuyến khác, cộng bữa ăn và khách sạn trong lúc chờ.
Tới 6 năm ở Anh và xứ Wales, 5 năm ở Scotland.
Canada (APPR)
- Bồi thường được chi trả nếu nguyên nhân nằm trong tầm kiểm soát của hãng, không vì lý do an toàn, và bạn tới nơi trễ từ 3 giờ.
- Hãy khiếu nại với hãng trước; họ phải trả lời trong 30 ngày. Vẫn không được? Khiếu nại lên Canadian Transportation Agency.
Một năm kể từ ngày bay.
Mỹ (DOT)
- Luật Mỹ không cho bồi thường bằng tiền khi trễ chuyến — nhưng chuyến bị huỷ, hay đổi lịch từ 3 giờ trở lên (6 giờ với chuyến quốc tế) mà bạn không chấp nhận, thì được hoàn tiền mặt.
- Tiền hoàn trong 7 ngày làm việc với thẻ và 20 ngày với các cách khác. Hãng cũng hoàn phí hành lý nếu hành lý ký gửi tới rất muộn.
Tiền hoàn phải tự động về — nếu không thấy trong thời hạn trên, hãy đòi ngay.
Nơi khác (Công ước Montréal)
- Trên chuyến quốc tế, Công ước Montréal cho bạn đòi chi phí đã chứng minh do chậm trễ (bữa ăn, khách sạn, đặt chỗ bị lỡ) tới 6.303 SDR — khoảng 8.000 đô la.
- Hãy xem điều kiện vận chuyển của hãng: nhiều hãng có voucher hay chính sách hoàn tiền riêng.
Theo Công ước Montréal, mọi vụ kiện phải khởi kiện trong 2 năm.
Chuyến bay trễ, huỷ hay quá tải chỗ
- Giữ thẻ lên máy bay, xác nhận đặt chỗ và mọi tin nhắn về việc trễ chuyến.
- Khiếu nại thẳng với hãng, qua biểu mẫu của chính họ — bạn không cần công ty trung gian, và họ lấy tới một phần ba.
- Đòi cả hoá đơn ăn uống, khách sạn và đi lại.
Hành lý mất, trễ hay hỏng
- Báo trước khi rời sân bay và lấy mã hồ sơ (biên bản bất thường hành lý).
- Giữ hoá đơn những thứ bạn phải mua trong lúc chưa có hành lý.
- Khiếu nại bằng văn bản đúng hạn: 7 ngày với hành lý hỏng, 21 ngày kể từ khi nhận với hành lý trễ.
Chuyến quốc tế (Công ước Montréal): hãng trả thiệt hại đã chứng minh tới 1.519 SDR mỗi hành khách — khoảng 2.000 đô la.
Hành lý không xuất hiện sau 21 ngày được coi là mất.
Tàu trễ hay bị huỷ
- Giữ vé và ghi lại giờ tới nơi.
- Khiếu nại trên trang hay biểu mẫu của chính công ty đường sắt.
European Union: Quy định đường sắt EU: 25% giá vé nếu trễ 60–119 phút, 50% từ 120 phút — trừ thời tiết cực đoan và các sự kiện ngoài tầm kiểm soát của hãng. Đình công không được tính là lý do miễn trừ. Công ty đường sắt phải trả trong vòng một tháng kể từ khi bạn khiếu nại.
Vương quốc Anh: Phần lớn công ty đường sắt trả Delay Repay từ mức trễ 15 hay 30 phút — hãy khiếu nại trên trang của hãng.
Tiền cọc thuê nhà chưa được trả lại
- Đòi tiền cọc bằng văn bản, kèm địa chỉ mới và thông tin tài khoản của bạn.
- So biên bản nhận và trả nhà cùng ảnh chụp: hao mòn thông thường không được tính tiền.
- Đòi bảng kê từng khoản trừ bằng văn bản, kèm hoá đơn.
Pháp: Chủ nhà phải trả lại tiền cọc trong 1 tháng nếu biên bản nhận và trả nhà khớp nhau, 2 tháng nếu không. Trả muộn? Hãy cộng thêm 10% tiền thuê tháng (chưa tính phí dịch vụ) cho mỗi tháng chậm đã bắt đầu.
Đức: Tiền cọc thường được trả lại trong 3 tới 6 tháng; một phần có thể bị giữ tới khi quyết toán phí dịch vụ.
Vương quốc Anh: Chủ nhà phải gửi tiền cọc vào hệ thống được chính phủ phê duyệt trong 30 ngày và trả lại trong 10 ngày kể từ khi thống nhất số tiền. Không được gửi? Toà có thể buộc chủ nhà trả tới ba lần tiền cọc.
Tiền hoàn cho hàng đã trả hay đơn đã huỷ
- Tìm bằng chứng bạn đã trả hàng hay huỷ — mã vận đơn, email.
- Đòi người bán hoàn tiền bằng văn bản, nêu ngày trả hàng hay ngày huỷ.
- Trả bằng thẻ mà vẫn chưa thấy gì? Hãy yêu cầu ngân hàng đảo ngược khoản thanh toán.
European Union: Rút lui trong 14 ngày của bạn? Người bán phải hoàn tiền trong 14 ngày, kể cả phí giao hàng tiêu chuẩn.
Vương quốc Anh: Huỷ trong 14 ngày sau khi mua trực tuyến hay qua điện thoại? Người bán phải hoàn tiền trong 14 ngày.
Bị trừ tiền hai lần hay trừ quá
- Xem cả hai khoản trong ứng dụng ngân hàng — có khi chỉ là khoản tạm giữ và sẽ tự biến mất sau vài ngày.
- Đòi công ty hoàn phần thừa bằng văn bản.
- Hai tuần không ai trả lời? Hãy khiếu nại với ngân hàng.
Hoa Kỳ: Lỗi hoá đơn thẻ tín dụng phải khiếu nại trong 60 ngày kể từ sao kê có khoản đó.
Lương hay tiền thôi việc chưa được trả
- Viết ra số tiền bạn được nhận, kèm phiếu lương, hợp đồng và số giờ làm.
- Đòi chủ lao động bằng văn bản, nêu ngày phải trả.
- Vẫn không trả: hãy liên hệ cơ quan lao động hay toà lao động của nước bạn — thường miễn phí.
Pháp: Lương chưa trả có thể đòi trong 3 năm. Thanh tra lao động và toà lao động (prud'hommes) có thể giúp.
Đức: Hãy xem thời hạn khiếu nại ngắn trong hợp đồng — có khi chỉ 3 tháng. Ngoài ra là 3 năm kể từ cuối năm khoản tiền đến hạn.
Vương quốc Anh: Hãy liên hệ Acas trước (bắt buộc trước khi ra toà). Khiếu nại lương chưa trả thường phải nộp trong 3 tháng trừ một ngày.
Hoa Kỳ: Wage and Hour Division của Bộ Lao động nhận khiếu nại; khiếu nại lương liên bang giới hạn 2 năm (3 năm nếu vi phạm cố ý). Nhiều bang có cơ quan lao động riêng.
Úc: Fair Work Ombudsman (bên dưới) giúp đòi lương chưa trả, miễn phí.
Hoàn thuế
- Kiểm tra xem bạn có nộp thừa không: nghỉ việc giữa năm, hai công việc, chi phí liên quan tới công việc.
- Khai hay nộp đơn cho mỗi năm bạn nộp thừa — nhiều nước cho lùi lại vài năm.
Pháp: Bạn có thể xin điều chỉnh tới ngày 31/12 của năm thứ hai sau năm bị tính thuế.
Đức: Tờ khai tự nguyện nộp lùi được tới 4 năm — qua ELSTER (bên dưới).
Vương quốc Anh: Thuế nộp thừa có thể đòi cho 4 năm gần nhất.
Hoa Kỳ: Đơn xin hoàn thuế phải nộp trong 3 năm kể từ tờ khai gốc (hoặc 2 năm kể từ khi nộp thuế).
Canada: Thuế nộp thừa có thể đòi cho 10 năm gần nhất.
Úc: Phần lớn mọi người có thể sửa tờ khai thuế trong 2 năm.
Tiền bị quên — tài khoản cũ, bảo hiểm, cổ phiếu
- Tra trên trang chính thức về tiền chưa ai nhận của nước bạn (bên dưới), với mọi tên và địa chỉ bạn từng dùng.
- Đừng trả tiền cho ai để họ tìm giúp — tra cứu chính thức là miễn phí.
Pháp: Trang Ciclade (bên dưới) tra các tài khoản ngân hàng ngủ yên và tiền bảo hiểm nhân thọ chưa ai nhận — miễn phí.
Vương quốc Anh: My Lost Account (bên dưới) tra các tài khoản cũ ở ngân hàng, hội xây dựng và National Savings — miễn phí.
Hoa Kỳ: Tiền chưa ai nhận do từng bang giữ; MissingMoney (bên dưới) tra phần lớn các bang cùng lúc — miễn phí.
Canada: Ngân hàng Trung ương Canada giữ các số dư không ai chạm tới trong 10 năm — tra miễn phí (bên dưới).
Úc: Công cụ tra Moneysmart của ASIC (bên dưới) bao gồm tài khoản ngân hàng, cổ phiếu và bảo hiểm nhân thọ chưa ai nhận — không có thời hạn.
Chuyến đi hay sự kiện bị huỷ
- Đòi người bán hoàn tiền bằng văn bản — bạn không buộc phải nhận voucher nếu chính họ huỷ.
- Trả bằng thẻ mà không được hoàn? Hãy yêu cầu ngân hàng đảo ngược khoản thanh toán.
European Union: Chuyến đi trọn gói bị huỷ phải được hoàn tiền đầy đủ trong 14 ngày.
Vương quốc Anh: Chuyến đi trọn gói bị huỷ phải được hoàn tiền trong 14 ngày.
Nếu họ từ chối
- Đòi văn bản từ chối kèm lý do chính xác.
- Viết lại, dẫn đúng quy định — lá thư bên dưới làm việc đó.
- Vẫn không được: hãy tới cơ quan khiếu nại chính thức hay cơ quan hoà giải của nước đó (bên dưới), hoặc toà án vụ việc nhỏ.
- Trả bằng thẻ? Ngân hàng có thể đảo ngược khoản thanh toán — hãy yêu cầu sớm, có thời hạn.